ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
56
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
منفعت نبوذ شناختن اين اندامها غلط كند جى مردمان از دشوارى شناختن اين اندامها كريختند كى ياذ نكردهاند ورا « 1 » و اما جالينوس بسيار وصيت مىكند بشناختن تشريح و يكى مثال اوردست جنانك كفته است بيمارى شناخته نيايذ تا آن حال كتن درستى بوى بوذ ( f . 48 ) معلوم نبوذ و آن حال كه تندرستى بوى « 2 » بوذ از اعتدال مزاج اندامهاء مفرده [ بوذ ] « 3 » و اعتدال هيئت اندامهاى مركبه و سديگر بيوستكى همه تن « 4 » . بس دانستن تندرستى دانستن اين حالات بوذ اعنى اعضاء مفرده و مركبه و مزاج ايشان « 5 » و هيئت ايشان و دانستن بيمارى شناختن ضدّ اين حال بوذ اعنى شناختن مزاج نامعتدل مر اعضاى مفرده را و ديگر شناختن بذى هيئت مر اعضاى مركبه را و سديگر شناختن اآن حال كورا تفرّق الاتصال خوانند جن شكستكى استخوان و بيرون آمذن بيوند و شكافتن بوست و جراحت كوشت و كسستن رك و بريذه كشتن اعصاب بس جون حالات بدين « 6 » صفت بوذ كمزاج اعضاء مفرده معتدل بوذ ببرابر حاجت هر اندامى و هيئت اندامهاء مركبه هيأتى بود طبيعى « 7 » اعنى معتدل و همه تن « 4 » بيوسته بوذ « 8 » همه افعال اين كس تمام بوذ و راست بر مجرى طبيعى اين حال را تندرستى « 9 » خوانند ، بس « 9 » فريضه آيذ دانستن تندرستى تا جن از جاى بروذ جنانك اندامهاء مفرده را مزاج بكردذ « 10 » يا هيئت اندامهاء مركبه از هيئت طبيعى بكردذ « 11 » يا تفرّق الاتصال افتذ تا بدين سبب افعال اندامهاء « 12 » وى باطل شوذ يا نقصان بديرذ يا تباه گردذ « 13 »
--> ( 1 ) - ف : او را ( 2 ) - ب ه : معلوم شود شناختن اعضا مفرده بود و شناختن مركبه . ( 3 ) - از « ف » افزوده شد ( 4 ) - ف : « تن » ندارد ( 5 ) - ف : « ايشان » ندارد ( 6 ) - ف : حالات بدن بريز ( 7 ) - ف : هيأتى طبيعى بوذ ( 8 ) - ب ه : جنانك افعال آنكس مضرور نباشد ، صح . م . افعال آنكس مصرور نبود . ف : و ( 9 - 9 ) - ف : خوانندش ( 10 ) - ب ه : از حال اعتدال ، صح ( 11 ) - ف : طبيعى بكرد ( 12 ) - ف : تا بدين سبب اندامها ( 13 ) - ف : تباه شوذ